Cüzdandaki Enflasyondan Ruhun Devalüasyonuna: "İNSAN" Kalabilme Sanatı

​

Cüzdandaki Enflasyondan Ruhun Devalüasyonuna: "İNSAN" Kalabilme Sanatı

Ekonomi biliminin en eski ve en çarpıcı kurallarından biri Gresham Yasası’dır. Kraliçe I. Elizabeth’in mali danışmanı Sir Thomas Gresham, yüzyıllar öncesinden bugüne ışık tutan o meşhur ilkeyi formüle etmişti: "Kötü para, iyi parayı kovar."

Eğer bir piyasada yasal (nominal) değerleri aynı ama içsel (gerçek) değerleri farklı iki para birimi aynı anda tedavüldeyse; insanlar altın olanı (iyi parayı) saklar, yıpranmış veya değeri düşürülmüş olanı (kötü parayı) harcar. Sonunda iyi para piyasadan tamamen çekilir, geriye sadece kötü para kalır.

Peki, bu yasa sadece madeni paralar ve banknotlar için mi geçerlidir? Ne yazık ki hayır. Bugün insan ilişkilerinde, sosyal yaşamda ve modern dünyada tam anlamıyla bir "Sosyal Gresham Yasası" tecrübe ediyoruz. Toksik davranışlar, sığ ilişkiler ve sahtelik piyasayı kaplarken; dürüstlük, samimiyet ve asalet yastık altına süpürülüyor. Gelin, modern dünyanın bu en büyük krizine ve çözüm yollarına yakından bakalım.

Karşılıksız Para Basma Enflasyonu = Sosyal Medya ve Ego

Bugün toplumun en büyük hastalıklarından biri "görünür olma" ve "övülme" arzusu. Bu durum, ekonomideki karşılıksız para basma (emisyon) sürecine ürkütücü derecede benziyor. Merkez bankaları arkasında hiçbir üretim, altın veya hizmet stoku olmadan matbaayı çalıştırıp para basarsa, o para sadece değersiz bir kağıt parçasına dönüşür.

Günümüz insanının dijital mecralarda veya sığ dostluklarda ürettiği "beğeniler", sahte övgüler ve içi boş "harikasın" nidaları tam olarak bu karşılıksız paradır. Arkasında gerçek bir liyakat, emek, karakter veya derinlik yoktur; parmak ucuyla basılan sahte bir onaydır.

Piyasada karşılıksız para çoğaldıkça ne olur? Devalüasyon.

Bugün sevgi, dostluk, sadakat ve güven gibi en asil kavramlarımız devalüasyona uğradı. Herkesin birbirine "canım, dostum" dediği ama kimsenin kimsenin zor gününde yanında olmadığı bir dünyada yaşıyoruz. Çünkü söz ucuzladı, kavramların içi boşaldı. Çok fazla "para" (söz) var ama hiçbirinin alım gücü (değeri) yok.

Bürokraside Devlet Adamlığı ve Siyasette Popülizm Kıskacı

Gresham Yasası’nın en yıkıcı yapısal tahribatı ise liyakat mekanizmasında, yani bürokrasi ve siyaset dengesinde görülür. Bürokrasideki kaliteli "devlet adamı", sistemin Altın Standardı'dır; gücünü popülerlikten değil, kurumsal hafızadan, uzmanlıktan, yasalardan ve kamu yararından alır. Buna karşın siyaset mekanizması, doğası gereği hızlı tüketime, alkışa ve seçmeni memnun etmek için "karşılıksız para (vaat) basmaya" eğilimlidir. Eğer liyakat sistemi çöker ve siyasetin popülist, sadakat odaklı "kötü parası", devlet adamlığının ilkeli ve liyakatli "iyi parasını" bürokrasiden kovarsa devlet mekanizması devalüasyona uğrar. Siyasetteki sığlık ve popülizm, bürokrasinin rasyonel ve uzun vadeli aklını yuttuğunda, kurumsal hafıza yastık altına çekilir; meydan ise sadece günü kurtarmaya çalışan niteliksiz kadrolara kalır. Kaliteli bir yönetim ancak siyasetin gürültülü dalgalarına karşı, bürokrasinin kaya gibi duran altın standartlı devlet adamlarını koruyabilmesiyle mümkündür.

İyiler Neden Piyasadan Çekiliyor?

Bu sahte değer enflasyonunun ortasında dürüst, etik değerlere sahip ve yapıcı insanlar (yani iyi paralar) sürekli manipülasyon, vefasızlık ve nankörlükle karşılaşınca bir savunma mekanizması geliştiriyorlar. İçlerindeki saf sevgiyi ve iyi niyeti korumak için kendilerini duygusal olarak içe kapatıyorlar; değerlerini "yastık altına" kaldırıyorlar. Onlar çekildikçe de meydan tamamen gürültü çıkaran, vitrine oynayan, bencil ve niteliksiz "kötü paralara" kalıyor.

 "Altın Standartlı" İNSAN Olmayı Becerebilmek

Peki, bu gidişata mahkum muyuz? Asla. Çözüm, piyasanın bu ucuz ve sığ kurallarına göre oynamayı reddetmekten geçiyor. Çözüm; yalnız kalmayı göze alarak, kendi dünyasında her koşulda yola devam edebilecek bir özgüven inşa etmektir.

Tarihte paranın değeri, merkez bankasındaki altın rezervi kadardı; kafanıza göre para basamazdınız. İşte "İNSAN olmayı becermek", hayatınızda bu Altın Standardı’nı uygulamaktır.

• Ağzından çıkan her sözün, sergilediği her davranışın arkasında gerçek bir "karakter rezervi" bulundurmaktır.
• Popüler olmak uğruna karşılıksız para (sahte övgü ve vaat) basmamaktır.
• Az konuşup öz konuşmak, az dost edinip o dostluğun arkasında kale gibi durmaktır.

Mücadeleyi ve İlkeliyi Görünür Kılmak

Bu duruş, başlangıçta size bir yalnızlık getirebilir. Ancak bu yalnızlık bir ceza değil, ruhunuzu koruyan stratejik bir kalkandır. Üstelik unutmamak gerekir ki: Altın, enflasyonist ortamlarda değer kazanır. Herkesin sahtelikten, gürültüden ve ucuz ilişkilerden yorulduğu o kırılma anında, gözler o sarsılmaz, omurgalı ve "altın standartlı" insanı arayacaktır.

Sessizce ama dimdik ayakta durarak, doğru ve ilkeli yaşamayı duruşumuzla görünür kılmalıyız. Bu bir ego şovu değil, dürüstlüğün ve gerçek insanlığın hala var olduğunun dünyaya ilanıdır. Siz o feneri yaktığınızda, yalnız kalmaktan korktuğu için saklanan diğer tüm "iyi paralar" da sizin ışıltınızdan cesaret alıp saklandıkları yerden çıkacaktır.

Her şeyin hızla devalüasyona uğradığı bu çağda, paha biçilemez kalmayı seçenlere ve her şeye rağmen "İNSAN olmayı becerebilenlere" selam olsun.

Dostane Bir Not ve Küçük Bir İtiraf

Geçenlerde çok sevdiğim bir dostumla sohbet ederken bana, "Mehmet Abi, yazıların bazen çok sert oluyor; 'her doğru her yerde söylenmez' diye bir söz var, acaba dozunu biraz düşürsen mi, eleştirilerin ağır kaçıyor" diyerek samimi bir uyarıda bulundu. Her yapıcı eleştiriyi başımın üstünde ağırlarım; fakat bu yazıların dilindeki o "sertlik" aslında bir öfkeden değil, tam aksine bu topluma, insana ve geleceğe duyduğum derin sevgiden ve sorumluluk duygusundan besleniyor. Yaşadığımız bu insani ve kurumsal enflasyon karşısında kelimeleri yumuşatmak, "kötü paranın" piyasayı sessizce ele geçirmesine göz yummaktır. Benim amacım kimseyi kırmak ya da sadece eleştirmiş olmak değil; düşünmek, sorgulamak ve içimizdeki o saf, paha biçilemez "iyi insanı" yeniden ortaya çıkarabilmek adına bir fener yakmaktır. Hakikatin sesini kısmak, sahteliğin gürültüsünü onaylamaktır. Eğer sözlerim biraz sert geliyorsa, bu sadece "altın standartlı" bir dünyanın özleminden ve o sarsılmaz mücadele azmini diri tutma gayretindendir. Çünkü inanıyorum ki, ne olursa olsun "İNSAN" kalmayı seçenler, bir gün mutlaka o uyarıların gerçek nedenini göreceklerdir.